Illa's Catalaanse pact raakt verzwakt door Sánchez' vervroegde verkiezingen

Spaanse media melden dat de regionale legislatuur van Catalaans president Salvador Illa (PSC) mank gaat lopen door premier Pedro Sánchez’ aankondiging van vervroegde algemene verkiezingen op 29 november. Illa trad aan via een investituurpact met de Catalaans-nationalistische partij ERC. Dat pact bevatte afspraken over Catalaanse financiering, schuldverlichting en de overdracht van het regionale spoorbedrijf Rodalies aan Catalonië. Die afspraken hingen af van de voortzetting van Sánchez’ regering in Madrid, en komen nu in de lucht te hangen doordat die regering vroegtijdig valt.

Een van die dossiers is de nieuwe Catalaanse financieringswet. Dat is een hervorming van de LOFCA, de wet die de geldstromen tussen de Spaanse staat en de regio’s regelt. Volgens een woordvoerster van het PSC komt die wet door de vervroegde verkiezingen niet meer door het parlement. De wet zou Catalonië jaarlijks circa 4,7 miljard euro extra geven, afkomstig uit een landelijke injectie van 21 miljard euro. De PSC is de Catalaanse zusterpartij van Sánchez’ PSOE. Zij roept daarom op tot een progressieve meerderheid na 29 november, om te voorkomen dat het financieringsdossier definitief vastloopt.

In de verkiezingsstrijd zelf is wonen volgens Spaanse media het centrale strijdpunt geworden. Dat speelt zich af tussen Sánchez (PSOE) en oppositieleider Alberto Núñez Feijóo (PP). Sánchez zet de omstreden woondecreten van zijn regering en de zaak van de overleden Maricarmen in om de linkse achterban te mobiliseren. Feijóo vermijdt de emotionele lading van die zaak grotendeels.

Volgens Spaanse media en reacties van politici overleed de 87-jarige Madrileense Maricarmen enkele dagen na haar ontruiming eind september. Dat overlijden verscherpte het politieke debat over wonen en ontruimingen in de aanloop naar de verkiezingen van 29 november. Onder meer de linkse partij Podemos en ERC reageerden fel en riepen op tot een ander, linkser parlement na de verkiezingen. Volgens de vakbonden UGT en CCOO riepen zij vervolgens voor 11 november een algemene staking uit tegen de woonkosten en speculatie op de huizenmarkt. Die datum valt twee dagen voor de officiële start van de verkiezingscampagne voor 29 november.

Tegenover de woondecreten van de regering zet de PP, volgens de partij zelf, een eigen plan. Dat plan omvat de bouw van een miljoen nieuwe woningen binnen vier jaar en strengere wetgeving tegen krakers. Daarmee wil de partij van Feijóo laten zien dat zij het woonprobleem via nieuwbouw wil aanpakken, in plaats van via de huurbescherming waarop Sánchez inzet.

Juristen plaatsen intussen een kanttekening bij de zaak die de aanleiding van het hele woondebat vormt. Volgens juristen zouden de woondecreten van de regering de ontruiming van Maricarmen niet hebben voorkomen. Haar huurcontract was namelijk al in 2007 juridisch beëindigd. Het was een contract uit het Francotijdvak met een sterk beschermde huurprijs, en de termijn van de tweede subrogatie onder de huurwet van 1994 verstreek toen. Haar zaak was dus geen gewone wanbetalingsontruiming die de decreten van de regering hadden kunnen tegenhouden.

Of de Catalaanse financieringswet en de overdracht van Rodalies na 29 november alsnog doorgaan, hangt af van wie dan in Madrid regeert. Tot die verkiezingsuitslag bekend is, blijft Illa’s pact met ERC zonder garantie op de financiering en de spoorlijn waarop het was gebouwd.